Van wantrouwen naar vertrouwen

verbinding, inspiratie, community, coöperatie, samen, verbinden, verandering, vernieuwing, inspiratie, inspiratieplatform, mensen, inspireren,

Het moment dat het voor mij duidelijk was dat het allemaal anders zou kunnen, was toen ik in 2001 aan de keukentafel van broodpater Gerrit Poels ervoer hoe hij onvoorwaardelijk zorg droeg voor mensen die het zelf niet redden. Wie bij hem aanklopt krijgt altijd hulp, ook nu nog.

In zijn praktijk bestaat geen kastje en geen muur, of het is de muur van de systemen waar hij doorheen breekt. Daar zat ik dan als versgebakken gemeentelijk programmamanager Armoedebeleid. Toen ik jaren later in 2008, de Maatschappelijke Ontwikkelings Maatschappij (MOM) in de armste wijken van Tilburg mocht opzetten, probeerde ik die onvoorwaardelijke keukentafelaanpak als basis te laten gelden in onze werkwijze.

Nog steeds is Gerrit voor mij de ruggensteun om te strijden voor mensen die tussen het wal en het schip terecht komen, veelal door regels gesteld door de heersende systemen. Nu we leven in een tijd met modewoorden als ‘participatie’, ‘burgerkracht’, ‘zelfredzaamheid’, ‘meedoen’ en zelfs ’de burger als co-‎‎creator‘, is het oppassen geblazen dat we de zwaksten in onze samenleving niet over het hoofd zien. Deze retoriek is naar mijn mening veelal verzonnen door mensen die zelf blaken van ‎de ‎burgerkracht. En eerlijk is eerlijk, ook ik bediende me ervan als me dat zo uitkwam. Inmiddels is Nederland een participatieland en gaan we met z’n allen los in het nieuwe meedoen-walhalla. Maar kan of moet iedereen wel meedoen?

Systemen zijn op

Nadat ‎onze ‎overheid de systemen van zorg, welzijn, wonen en arbeid ingewikkeld, traag ‎en ‎onbetrouwbaar heeft gemaakt, gaat het aan de lopende band over burgerkracht, zelfredzaamheid en meedoen. Doe-het-zelf-‎‎initiatieven schieten als paddenstoelen uit de grond. Dat lijkt allemaal op burgerkracht, maar ‎veel ‎initiatieven zijn ingegeven door jarenlange frustratie over de systeemwereld die de leefwereld ‎van ‎mensen niet begrijpt. Als dat maar lang genoeg doorgaat, hoopt zich die ‎lang ‎verwaarloosde burgerkracht vanzelf op om er op zeker moment weer uit te komen. Het lijkt bijna of ze - daar bij die overheid- het ‎er ‎om doen. ‎

Zo meende de gemeente Tilburg eind 2014 het sociaal eethuis De Pollepel te moeten sluiten vanuit bezuinigingsoogpunt. Een storm van verontwaardiging stak de kop op in de stad, met een burgerbeweging tot gevolg: Gewapend met Pollepels. Maar het waren niet alleen boze pollepels die de gemeente oogstte, deze burgerbeweging was namelijk ook bewapend met slimme ideeën en kreeg het uiteindelijk voor elkaar om de warme thuiskamer voor velen open te houden. Dit voorbeeld laat zien dat burgers vaak ideeën hebben waar de overheid allang niet meer aan denkt. Eenmaal beland in de subsidie- of overheidsgroef, is het daar moeilijk uitkomen en nog eens opnieuw na te denken over hoe zaken ook alweer oorspronkelijk bedoeld waren. Dat doen de burgerkrachtige burgers gelukkig vaak wel en dat gaat bij ‘De Pollepel’ ook lukken, zeker en vast.

Tweedeling

Ik maak me echter grote zorgen over groepen mensen die niet zo ‎burgerkrachtig zijn, om mensen waarbij het leven net even anders loopt dan bij die burgerkrachtige buurman. In ‘mijn’ wijken, hiermee bedoel ik de armste wijken van Tilburg, kom ik veel krachtige mensen tegen. Zij hebben echter bijna al hun (burger)kracht nodig voor het oplossen van hun dagelijkse zorgen. Zij maken zich druk of er wel genoeg saldo op hun rekening staat om het avondeten, de huur of het gas en licht te betalen, of het goed gaat met hun kinderen en of er ooit weer werk voor ze is. Mensen voelen een tweedeling. Een tweedeling die steeds ‎grotere vormen aanneemt: tussen rijk en arm; tussen meedoen en thuiszitten; tussen werk en ‎doorgeflext werkloos; tussen schuldenvrij en schuldenlast; tussen gezond en ongezond; tussen kansrijk en kansarm; tussen burgerkrachtig en burgerarmoedig; tussen mogen en moeten; tussen leven en overleven.

Burgerkracht per wet

De mensen aan ‎de onderkant van de samenleving kunnen niet zomaar een onsje extra burgerkracht bijzetten, terwijl zij ‎toch vaak royaal te maken krijgen met de gevolgen van alle bezuinigingen waar we momenteel mee te maken hebben. Dit zijn mensen die bezig ‎zijn met overleven en nog lang niet toe zijn aan het leven van het leven zelf. Mensen waar het ‎water al een hele tijd aan de lippen staat en waar alle (burger)kracht en energie ‎opgaat aan bureaucratische regels binnen de hokjes van onze systeemwereld. ‎Om deze krachtige overlevers ook te voorzien van de nodige burgerkracht heeft de koning zijn handtekening gezet onder de Participatiewet, want als de zaken niet lopen zoals bedacht bedenken we wetten en regels zodat mensen wel mee moeten doen. Verplicht meedoen, verplicht participeren, anders zwaait er wat. Maar werkt dat verplichte meedoen?

Van wantrouwen naar vertrouwen

Nee, natuurlijk werkt verplicht meedoen niet. De dwang om mee te moeten doen en het beter-weten-vingertje zijn funest voor mensen die in de ellende zitten. Voor deze kwetsbare groepen hoor je als overheid ‎betrouwbaar te zijn en te leveren wat nodig is. Uitgaan van vertrouwen in plaats van wantrouwen is nodig om te zorgen dat mensen het beste pad kiezen. Alleen als we echt geïnteresseerd zijn in mensen die ‎het alleen niet redden, komen we misschien in de buurt van de kracht die zij zelf ‎hebben. ‎

Stop dus om bij deze groepen de vraag te stellen: ‘Wat kunt u zelf’, dat komt vanzelf wel als er eerst maar voor wordt gezorgd dat ‎mensen kunnen ont-stressen. En als het fout gaat, oordeel dan niet te snel. Blijf nabij en zorg dat ze de ‎fout niet nogmaals maken. Ga mee in het ritme van de individuele mens en niet in het ritme ‎van de systeemwereld. Uiteindelijk heeft ieder mens zijn talenten, alleen zijn ze niet altijd bij iedereen bekend of zichtbaar.‎ Juist deze mensen wil ik behoeden voor het doorgeschoten burgerkracht-denken. Val ze daar ‎alsjeblieft niet mee lastig. Als het erin zit, dan komt het er wel uit. Of niet. Als je juist deze mensen in beweging wilt krijgen, dan zal je belemmerende controles, administratieve rompslomp en vooral een reeks verplichtingen bij ze weg moeten halen. Meedoen regel je niet per wet, maar vanuit het hart, dat had broodpater Gerrit allang door.

Het Kantelingsalfabet

Dit is het hoofdstuk Tweedeling uit Het Kantelingsalfabet, geschreven door Ralf Embrechts. Het Kantelingsalfabet is een uniek boek met 320 pagina’s en 90 hoofdstukken van meer dan 100 auteurs. Deelnemende auteurs zijn onder andere Jan Rotmans, Guido van de Wiel, Nynke Schaaf, Richard van der Lee, Sabine van Baal, Henkjan Smits, Crystal Kwee en Arko van Brakel. Vanuit de gedachte 'Verandering begint met delen' is het eBook Het Kantelingsalfabet gratis en exclusief verkrijgbaar bij De Alfabetboeken door te klikken op de afbeelding.

verbinding, inspiratie, community, coöperatie, samen, verbinden, verandering, vernieuwing, inspiratie, inspiratieplatform, mensen, inspireren,


Interessant blog? Like it op Facebook, +1 op Google, Tweet het of deel dit blog op andere bookmarking websites.

Pro Blogger

Geregeld krijgen wij interessante blogs aangeboden van mensen die incidenteel schrijven. Uiteraard willen wij vanuit de gedachte Verandering begint met delen hiervoor ook de gelegenheid bieden.


Bespreek dit artikel

INFO: You are posting the message as a 'Guest'