Mag je als leider eigenlijk wel twijfelen?

 Twijfel > Mag je als leider eigenlijk wel twijfelen? | inVerbinding

Mag een leider twijfelen, of is dat een teken van zwakte? Moet een leider zijn volgers altijd onaantastbare zekerheid bieden, of kan de leider alleen zekerheid bieden dankzij zijn twijfels? Het lijkt voer voor filosofen, maar is het zeker niet.

Elke leider moet deze vragen op basis van zelfreflectie kunnen beantwoorden. Een dictatoriaal leider zal daarmee geen probleem hebben: natuurlijk twijfelt hij niet, want hij weet. Maar de andere leiders zien dat hopelijk anders.

Domoren zijn meestal zelfverzekerd, terwijl wie verstand bezit ook zelfkritiek en twijfel kent – en daarom komt de wereld niet veel verder.
Bertrand Russell

De Franse filosoof en wiskundige René Descartes kwam in de 17e eeuw tot de conclusie dat hij aan alles kon twijfelen, behalve aan het feit dat hij twijfelde. Twijfelen is denken en als er wordt gedacht, moet er ongetwijfeld ook iets zijn dat denkt. Hij vatte dit samen in de uitspraak ‘Cogito, ergo sum’: Ik denk, dus ik ben. Voor Descartes was twijfel het begin van wijsheid. Zonder twijfel geen wijsheid. En omdat een leider het niet kan stellen zonder wijsheid zal hij dus moeten twijfelen.

Staat dat twijfelen niet haaks op de gedachte dat een leider zelfvertrouwen moet hebben? De Amerikaanse sociaal wetenschapper Karl Weick beschrijft wijsheid als het vinden van een balans tussen weten en twijfelen. De balans kan natuurlijk wel verstoord raken. Volgens Weick kan dat op twee manieren. Als je te veel vertrouwen hebt in je eigen kennis, kan dat je er van weerhouden nieuwe vragen te stellen en aandacht te besteden aan het onbekende, nieuwe en onzekere. Dat kan je aanpassingsvermogen verminderen waardoor je vitaliteit afneemt. Maar anderzijds leidt te veel twijfelen tot besluiteloosheid, passiviteit en inertie.

Een goede leider moet dus de balans vinden tussen weten en twijfelen, om vervolgens die balans te handhaven. Op de momenten dat de balans wordt verstoord, moet de leider zich opnieuw uitvinden. Twijfel, niet-weten dus, leidt tot leren. Leiders hebben de wijsheid niet in pacht, al zijn er leiders die dat idee wel hebben. Twijfel is de basis voor een zoektocht naar nieuwe mogelijkheden en nieuwe antwoorden op nieuwe vragen in een immer veranderende samenleving. Die samenleving heeft behoefte aan nieuwe leiders die niet slechts acteren vanuit hun al eerder vergaarde kennis, maar onderzoekend en innoverend de noodzakelijke vernieuwingen tot stand weten te brengen.

Fouten vermijden

Twijfel kan leiden tot onzekerheid. Zeker, een leider moet met die onzekerheid goed om kunnen gaan. Zelfvertrouwen is onmisbaar, maar twijfel draagt eraan bij dat zelfvertrouwen niet ontaardt in zelfoverschatting. Leiders die daarmee zijn behept, hebben al meer dan genoeg bedrijven en volken naar de afgrond gevoerd. Twijfel houdt in dat de leider niet altijd overtuigd is van zijn eigen gelijk. Bij het nemen van een beslissing kan dat kostbare fouten vermijden. Had Jan Kalff die twijfel gekend, dan had hij waarschijnlijk ABN Amro niet opgezadeld met dure en onjuiste overnames vanuit zijn onaantastbaar geachte strategie bij de grootste banken ter wereld te willen behoren. Met als gevolg dat de bank slechts met steun van de overheid voor een dramatisch faillissement kon worden behoed.

Je moet oppassen dat je niet denkt dat je het allemaal wel weet omdat je de voorzitter bent.
Peter Bakker, voormalig bestuurder TNT

Een pleidooi om twijfel toe te laten, nee, zelfs te omarmen, lijkt vreemd in deze tijd van grote onzekerheid. Hebben we niet juist behoefte aan daadkrachtige leiders die niet worden gehinderd door enige vorm van onzekerheid? Vraagt de maatschappij niet juist om een zwart/witte duidelijkheid zonder de grijsheid van nuancering? Vaak is die duidelijkheid er echter niet en lang niet elke vraag kan worden beantwoord met het simpele ‘goed’ of ‘fout’.

Er bestaan helaas nog steeds leiders die, misschien vanuit het idee dat ze onfeilbaar zijn en kennelijk niet gehinderd door enige twijfel, krachtdadig te werk gaan. Ze nemen roekeloze beslissingen – snel en zonder zich maar iets van de meningen uit hun omgeving aan te trekken. Hoe faliekant dat kan aflopen zien we vrijwel dagelijks. De beslissing blijkt een desastreuze fout, de leider wordt met een omvangrijke afkoopsom voor bewezen slechte diensten de laan uitgestuurd en een nieuwe leider wordt aangetrokken om puin te ruimen.

Twijfel leidt tot perfectie.
Toon Hermans

Twijfelen hoort gewoon bij het leven. Wie denkt, twijfelt. Twijfel ontkennen, kan dus niet. De mens moet aanvaarden dat hij twijfelt, of hij nu een leider of een volger is. Kunstenaars staan bekend om hun twijfel. ‘Kan het beter?’ ‘Is het wel goed genoeg?’ Dat soort vragen vertalen ze in een constante zoektocht naar het betere. Wie groot denkt, verlegt steeds opnieuw de grenzen van zijn eigen mogelijkheden. Leiders die hun twijfels vertalen in zo’n zoektocht, nemen weloverwogen beslissingen. Hun daadkracht is daarom veel waardevoller voor de maatschappij dan die van de nimmer twijfelende leider die het wikken en wegen bij het nemen van een beslissing afdoet als onnodig tijdverlies.

Twijfel kan een motor zijn voor creativiteit. Creativiteit is de kunst van het scheppen van nieuwe mogelijkheden.
Pim Lemmens, filosoof

 

Het Leiderschapsalfabet

Dit is een hoofdstuk van Pieter Taffijn uit Het Leiderschapsalfabet. Het boek met 26 inspirerende hoofdstukken, dat is geschreven met Richard van der Lee, Miriam Besseling, Hans Kwakman, Marco Buschman en Pieter Taffijn. Bestel het boek voor € 11,50 inclusief verzendkosten bij De Alfabetboeken of Bol.com door op de afbeelding te te klikken.

Leiderschapsalfabet > Mag je als leider eigenlijk wel twijfelen? | inVerbinding


Interessant blog? Like it op Facebook, +1 op Google, Tweet het of deel dit blog op andere bookmarking websites.

Geschreven door
Top Blogger

Pieter Taffijn is voormalig journalist en hoofdredacteur en tegenwoordig personal assistant en zelfstandig tekstschrijver. Daarnaast is hij co-founder van uitgeverij De Alfabetboeken en bestuurslid van Coöperatie InVerbinding.


Bespreek dit artikel

INFO: You are posting the message as a 'Guest'