Leiderschap: op welk niveau wil jij communiceren?

gespreksniveau > Leiderschap: op welk niveau wil jij communiceren? | inVerbinding

Het is maandagochtend en je loopt de vergaderruimte binnen. ‘Hoi Cindy, hoe is je weekend geweest?’ ‘Geweldig, en het jouwe?’ ‘Ook goed, dank je wel. Wat staat er voor vandaag op de agenda?’ En het gesprek gaat verder over het werk. Herkenbare situatie?

Niveau 1: Downloaden

Deze uitwisseling van beleefdheden omschrijft Otto Scharmer in zijn boek Theorie U: Leiding vanuit de toekomst die zich aandient als een gesprek op het eerste niveau: ‘downloaden’. Er wordt op basis van (ongeschreven) regels gecommuniceerd. In het voorbeeld een ritueel dat geldt bij vergaderingen. En zo zijn er vele varianten. Bijvoorbeeld de vraag ‘hoe gaat het met je’ waarop veelal het antwoord ‘goed, en met jou?’ komt. Maar wat als je je niet goed voelt? Op dit gespreksniveau hou je het voor je want het is ‘not done’ om dit uit te spreken. En als je het wel zegt, hoort de ander het dan überhaupt? Hoeveel tijd wordt er dan gemaakt om een echt gesprek te voeren?

Een ander voorbeeld van een gesprek op het eerste niveau is een overleg waarbij vragen worden gesteld om informatie te achterhalen. Bijvoorbeeld een leidinggevende die wil weten of het project op schema ligt. Hij stelt vragen over de voortgang waarbij hij alleen geïnteresseerd is in het antwoord en geen tegenvragen of andere zaken wil horen. Er ontstaat een ‘vraag-en-antwoordspel’ dat meer weg heeft van een ondervraging. En hoe groter de kloof tussen wat in het formele gesprek wordt gezegd (‘we liggen op schema’) en de praktijk (‘we krijgen het probleem maar niet opgelost’), des te groter is de kans dat op een gegeven moment de samenwerking wordt beëindigd.

Niveau 2: Debat

Dan is er het tweede gespreksniveau, dat binnen de politiek tot kunst is verheven: het ‘debat’. Op dit niveau zeggen de deelnemers van het gesprek openlijk wat ze voelen en denken in plaats van dat ze zich schikken naar de heersende opvatting (niveau 1). Afwijkende standpunten zijn mogelijk. Sterker, het wordt aangemoedigd deze afwijkende standpunten te hebben en te uiten omdat hierdoor nieuwe inzichten en mogelijkheden ontstaan. Een gedachte die bij dit niveau hoort is ‘just because you’re different doesn’t mean you’re wrong’.

Dit tweede niveau heeft ook een keerzijde. Je eigen standpunten zijn vaak dermate belangrijk voor je dat je niet van plan bent hiervan af te wijken. En in plaats van een gesprek over de verschillende standpunten, ontstaat er een debat. Kenmerkend is dat je met argumenten probeert de ander te overtuigen van jouw gelijk. En tevens sta je er niet voor open om de standpunten en bijbehorende argumenten van de ander écht te begrijpen. Je luistert dan vooral naar waar de argumentatie van de ander niet klopt, waar de gaten zitten in de redenering, zodat je de ander onderuit kunt halen. De kans is groot dat de relatie verhardt, en in plaats van te komen tot nieuwe inzichten en de optimale keus ‘wint’ degene die het beste zijn standpunt en argumenten naar voren kan brengen of de ander het beste onderuit kan halen. Verloren energie en een verloren kans op vernieuwing.

Niveau 3: Dialoog

Het derde gespreksniveau is de ‘dialoog’. Er zijn wederom verschillende standpunten. Echter, op dit niveau luister je om de ander te begrijpen. Je probeert niet langer de tegengestelde mening te ‘verslaan’ maar luistert empathisch en met belangstelling naar de argumenten. Hierdoor krijg je nieuwe inzichten en kun je van daaruit bekijken wat dit betekent voor jouw standpunt en het onderwerp. Je kijkt op dit derde niveau als het ware door de ogen van de ander in plaats van dat je bezig bent om je ingenomen standpunt en argumentatie te verdedigen (niveau 2).

De overstap van niveau 2 naar niveau 3 is een lastige. Het vraagt om echt onbevooroordeeld te willen luisteren naar de ander. Om je eigen waarheid (tijdelijk) los te laten en op zoek te gaan naar de waarheid in het standpunt van de ander. Je geeft hem daarmee erkenning voor zijn mening en gedachten (wat niet betekent dat je de ander gelijk geeft). Dat kan als verlies voelen van je eigen ‘positie’. Als je met de ander in een conflict zit, is deze overstap helemaal lastig.

In de praktijk zie ik dat mensen bij conflicten slecht bereid zijn deze overstap te maken. De emotie ‘eerst moet de ander mij erkennen, daarna wil ik pas naar hem luisteren’ is te sterk. Hoe begrijpelijk deze emotionele reactie ook is, als je echt samen het conflict wilt oplossen is het nodig dat één van de twee bereid is de overstap te maken naar niveau 3. Mocht dit geen van beiden lukken, dan is de kans groot dat het conflict resulteert in het uit elkaar gaan van de partijen. Hierbij zijn er uiteindelijk twee verliezers.

Niveau 4: Presencing

Tot slot definieert Otto Scharmer nog een vierde gespreksniveau: ‘presencing’. Dit is een haast ongrijpbaar niveau waarbij de eigen meningen en zelfreflecties volledig worden losgelaten. Het gesprek gaat over wat mensen belangrijk vinden zonder dat het onderwerp expliciet benoemd hoeft te worden. Er ontstaat een gevoel van een unieke en diepe verbondenheid tussen jou en je gesprekspartners waardoor je in staat bent de werkelijkheid volledig los te laten en samen met de anderen een nieuw inzicht te creëren.

Groepen of relaties die dit niveau hebben ervaren kunnen steeds gemakkelijker hiernaar terug keren. Het is net als de hechte band met goede vrienden. Ook al heb je hem of haar jaren niet gezien, zodra je elkaar weer tegenkomt, klikt het direct en is die speciale band er weer. En zo werkt het ook bij groepen die dit gespreksniveau bereiken.

Zin in een uitdaging?

Ben je voldoende geïnspireerd en heb je zin in een uitdaging? Kijk dan eens als je een gesprek of een conflict met iemand hebt op welk gespreksniveau JIJ (dus niet de ander) aan het communiceren bent. En bepaal op welk niveau je zou willen communiceren. Indien er verschil tussen zit... kom dan in actie! Ook als er een emotionele blokkade aanwezig is.

Geniet van de impact van je gesprekken!

Het Leiderschapsalfabet

Dit is een hoofdstuk van Marco Buschman uit Het Leiderschapsalfabet. Het boek met 26 inspirerende hoofdstukken, dat is geschreven met Richard van der Lee, Miriam Besseling, Hans Kwakman, Marco Buschman en Pieter Taffijn. Bestel het boek voor € 11,50 inclusief verzendkosten bij De Alfabetboeken of Bol.com door op de afbeelding te te klikken.

Leiderschapsalfabet > Leiderschap: op welk niveau wil jij communiceren? | inVerbinding


Interessant blog? Like it op Facebook, +1 op Google, Tweet het of deel dit blog op andere bookmarking websites.

Pro Blogger

Geregeld krijgen wij interessante blogs aangeboden van mensen die incidenteel schrijven. Uiteraard willen wij vanuit de gedachte Verandering begint met delen hiervoor ook de gelegenheid bieden.


Bespreek dit artikel

INFO: You are posting the message as a 'Guest'